Robinhood đã mở đăng ký cho Robinhood Ventures Fund II, một quỹ đóng với giá dự kiến 25 USD một cổ phiếu, nhằm mang đến cho nhà đầu tư bán lẻ cơ hội tiếp cận các startup hạt giống trong hệ sinh thái Y Combinator. Với một người bình thường, đây giống như chiếc vé bước vào thế giới venture capital – nơi trước đây chỉ dành cho giới siêu giàu. Nhưng tôi chợt nhớ lại năm 2017, khi tôi viết 12 bài hướng dẫn đánh giá whitepaper cho cộng đồng ICO. Hàng trăm người hỏi tôi: 'Token này khi nào lên sàn?' thay vì 'Sản phẩm này giải quyết vấn đề gì?' Lúc đó tôi nhận ra: ICO không phải ma thuật, là giáo dục. Và hôm nay, với quỹ 25 USD này, tôi lại nghe thấy những tiếng vọng quen thuộc.
Private markets từ lâu là một pháo đài khép kín. Các quỹ đầu tư lớn, các nhà đầu tư được chứng nhận với tài sản hàng triệu đô la mới có thể tham gia các vòng gọi vốn từ Y Combinator. Robinhood đang cố gắng phá bỏ bức tường đó, đưa venture capital về với số đông. Nhưng điều quan trọng là: đây là một quỹ đóng. Nhà đầu tư không thể rút vốn khi muốn, tiền sẽ bị khóa trong nhiều năm. Thanh khoản – đó chính là nút thắt. Năm 2020, khi tôi thiết kế các khóa học về DeFi, tôi thường nhấn mạnh rằng việc rút vốn dễ dàng của các pool thanh khoản có thể cứu bạn trong khủng hoảng, nhưng cũng có thể khiến bạn mất trắng trong một cú bank run. Mỗi cấu trúc đều có cái giá của nó. Câu hỏi là: nhà đầu tư bán lẻ đã hiểu cái giá đó chưa?
Trong thị trường giảm hiện tại, nhu cầu an toàn vốn được đặt lên hàng đầu. Nhà đầu tư đang tìm kiếm những tài sản có thể giữ giá hoặc tạo ra dòng tiền. Một quỹ đóng chuyên đầu tư vào startup giai đoạn hạt giống dường như đi ngược lại xu hướng đó, bởi nó chấp nhận rủi ro rất cao trong khi thanh khoản cực kỳ thấp. Nếu so với các giao thức DeFi cho phép rút vốn linh hoạt, đây là một sự lựa chọn trái ngược hoàn toàn. Nhưng có lẽ đó cũng là điều mà Robinhood nhắm đến: bán cho nhà đầu tư bán lẻ giấc mơ về những 'kỳ lân' tương lai, giống như cách ICO từng bán giấc mơ về những token 100 lần.
Quay lại cấu trúc của Robinhood Ventures Fund II. 25 USD một cổ phiếu nghe rẻ, nhưng startup giai đoạn hạt giống có tỷ lệ thất bại rất cao – theo nhiều nghiên cứu, khoảng 90% không sống qua giai đoạn đầu. Y Combinator là một vườn ươm xuất sắc, nhưng họ không bảo lãnh từng công ty. Danh tiếng chỉ giúp tăng xác suất thành công, không xóa bỏ rủi ro. Quỹ này có thể chứa 10 startup, 20 startup, nhưng nếu một vài trong số đó phá sản, toàn bộ danh mục sẽ chịu ảnh hưởng. Đa dạng hóa không đồng nghĩa với an toàn nếu các khoản đầu tư đều ở giai đoạn mầm non.
Tôi nhớ hồi còn làm tư vấn cho một quỹ đầu tư mạo hiểm tại Thượng Hải, họ thường khóa vốn của nhà đầu tư ít nhất 7 năm. Nhiều người tham gia vì thấy tên tuổi quỹ lớn, nhưng khi thị trường đảo chiều, họ không thể rút được đồng nào. Điều tương tự có thể xảy ra với Robinhood Ventures Fund II, vì Y Combinator không phải là một sàn giao dịch, và startup hạt giống không có cổ phiếu niêm yết. Mặc dù vậy, sự phấn khích ban đầu có thể khiến nhiều người bỏ qua chi tiết này. Đó là lý do tôi luôn nhắc cộng đồng của mình kiểm tra điều khoản thanh khoản trước khi ký bất kỳ đâu.
Trong nhiều năm qua, tôi đã kiểm tra hàng chục hợp đồng thông minh cho các giao thức DeFi. Một bài học lớn nhất là: sự minh bạch của code không đi cùng sự minh bạch của tài chính. Nhiều dự án mở mã nguồn, nhưng vẫn chôn giấu phí ẩn, quyền quản trị tập trung, và các số liệu mơ hồ. Robinhood Ventures Fund II có minh bạch hơn không? Họ có công bố danh mục đầu tư theo thời gian thực? Họ có cho phép nhà đầu tư đánh giá định kỳ hiệu suất như một quỹ mở? Nếu không, bạn đang đặt cược vào một chiếc hộp đen. Ngược lại, các giao thức thanh khoản trên blockchain hiển thị TVL, khối lượng giao dịch, giá token công khai. Bạn có thể rút vốn bất cứ lúc nào, dù có thể chịu trượt giá. Tất nhiên, sự dễ dàng đó cũng tạo ra rủi ro bank run, nhưng ít nhất bạn có dữ liệu để quyết định. Robinhood có thể học hỏi mô hình này bằng cách token hóa quỹ, dùng hợp đồng thông minh để quản lý quyền sở hữu và mua lại. Nhưng họ không làm vậy. Họ vẫn trung thành với quỹ đóng truyền thống, với một mức giá vẻ ngoài hấp dẫn và lời hứa về hệ sinh thái tên tuổi.
Chi phí cơ hội còn đáng sợ hơn. Khi tiền bị khóa, bạn không thể phản ứng với thị trường. Trong giai đoạn suy thoái hiện tại, thanh khoản là vũ khí sống còn. Tôi đã chứng kiến nhiều thành viên trong cộng đồng Telegram của mình phải bán tài sản lỗ vì dồn hết vốn vào các khoản đầu tư kém thanh khoản. Mỗi lần FOMO, nhớ về giáo dục. Trước khi mua một cổ phiếu quỹ đóng, hãy tự hỏi: bạn đã có đệm tài chính đủ lớn để đối mặt với 5 năm không rút được tiền chưa?
Điều trớ trêu là việc Robinhood khai mở cánh cửa này lại được tung hô như một cuộc cách mạng dân chủ hóa, nhưng thực chất nó có thể tạo ra ảo giác an toàn. Y Combinator là một cái tên lớn, nhưng lịch sử ICO 2017 đã dạy chúng ta rằng ngay cả những dự án có đội ngũ hùng mạnh cũng có thể sụp đổ. Cảnh giác là vũ khí – đó là thông điệp tôi từng viết trong loạt bài NFT an toàn năm 2021. Quỹ đóng có thể khiến bạn không thể thoát ra khi mọi thứ xấu đi. Sự thiếu thanh khoản được gói ghém trong những lời hứa dài hạn, và nhà đầu tư bán lẻ có thể trở thành người cuối cùng ôm trái bom.
Nhưng tôi không muốn chỉ trích Robinhood. Tôi muốn nhấn mạnh rằng DeFi đến, đừng sợ, hãy học. Những nguyên tắc mà blockchain mang lại – minh bạch, tự quản lý, hiểu rõ rủi ro – là kim chỉ nam cho mọi quyết định đầu tư, kể cả trong thế giới tài chính truyền thống. Trước khi đăng ký quỹ Robinhood Ventures Fund II, hãy hỏi: mình có hiểu cấu trúc thanh khoản không? Mình có đủ kiến thức để đánh giá một startup hạt giống không? Nếu câu trả lời là không, có lẽ bạn nên học trước. Bởi vì một quỹ đóng 25 USD có thể trở thành khóa học đắt giá nhất trong đời bạn.