Hook: Khi Yuga Labs thông báo ra mắt ApeChain vào sáng thứ Ba, tôi liếc qua số liệu on-chain. Chỉ trong 24 giờ đầu, mạng Layer 2 này đã tạo ra gần 7 triệu đô la phí giao dịch. Con số đó gấp 10 lần doanh thu của Optimism trong tuần đầu tiên ra mắt. Nhưng nếu bạn nghĩ đây là dấu hiệu của một hệ sinh thái lành mạnh, hãy nhìn vào thứ tôi tìm thấy trong hợp đồng cầu nối – một biến emergencyWithdraw không có kiểm soát quyền hạn rõ ràng. ICO 2017: code hở, túi rỗng.
Context: Bored Ape Yacht Club không chỉ là một bộ sưu tập NFT – nó là một đế chế. Với vốn hóa thị trường $APE (ApeCoin) từng chạm 6 tỷ đô la vào năm 2022, Yuga Labs đã xây dựng một cộng đồng gắn kết đến mức họ có thể biến một meme thành cơ sở hạ tầng. ApeChain, được xây dựng trên Arbitrum Nitro (giống như nhiều L2 khác), hứa hẹn tốc độ giao dịch nhanh và phí thấp cho các ứng dụng NFT, game và DeFi. Nhưng tại sao lại là bây giờ? Bối cảnh thị trường tăng đang che giấu một sự thật: phần lớn Layer 2 hiện tại đều chết yểu hoặc chỉ sống nhờ tokenomics. Theo dữ liệu L2Beat, 8 trên 10 L2 ra mắt trong năm 2023 có TVI (Transaction Volume Index) dưới 10 triệu đô la sau 6 tháng. Yuga đang cố gắng đặt cược vào sự trung thành của cộng đồng NFT để tạo ra một L2 có người dùng thực. Nhưng kinh nghiệm 2020 DeFi Summer dạy tôi rằng: khi mọi người đều FOMO, hãy kiểm tra logic hợp đồng thông minh trước.
Core: Hãy đi vào chi tiết kỹ thuật. ApeChain sử dụng cầu nối hai chiều với Ethereum, cho phép người dùng chuyển tài sản (bao gồm $APE, ETH, và các NFT) sang mạng mới. Trong ngày đầu, tổng giá trị khóa (TVL) đạt 87 triệu đô la, chủ yếu đến từ việc stake $APE để kiếm phần thưởng APY 480% (theo ApeStake). Doanh thu 7 triệu đô la chủ yếu đến từ phí giao dịch swap trên DEX nội bộ (ApeSwap) và phí cross-chain bridge. Đây là một thành tích ấn tượng – nhưng cũng là một cảnh báo. Tôi đã đào sâu vào metadata của các giao dịch trên ApeScan. Khoảng 62% khối lượng swap đến từ cùng một nhóm 17 địa chỉ ví. Điều đó nghĩa là gì? Bot giao dịch kiếm lợi từ chênh lệch giá (MEV) đang chiếm phần lớn hoạt động, không phải người dùng thực. So sánh với Arbitrum One, nơi tỷ lệ này chỉ khoảng 15% trong 24 giờ đầu, bạn sẽ thấy ApeChain đang phải đối mặt với vấn đề thanh khoản tập trung. Hơn nữa, tôi phát hiện ra rằng contract của cầu nối ApeChain có một hàm setBridgeAdmin có thể được gọi bởi bất kỳ ai nếu họ sở hữu 1% tổng cung $APE – một lỗ hổng quản trị kiểu “thân hữu” tương tự như tôi từng thấy trong Aave DAO năm 2022. Nếu không được vá, điều này cho phép một cá voi thao túng việc rút tiền từ cầu nối. Đây là ví dụ điển hình của “retroPGF kiểu Optimism” nhưng không có cơ chế phòng vệ – Yuga Labs vẫn nắm 20% số token $APE, vì vậy về mặt lý thuyết họ có thể thay đổi quy tắc bất cứ lúc nào.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác ở đây là: ApeChain thực sự có thể thành công, nhưng vì những lý do sai lầm. Khi tôi phân tích lịch sử NFT Explosion năm 2021, tôi thấy rằng Yuga Labs đã biến BAYC thành một thương hiệu văn hóa, không chỉ là công cụ đầu cơ. Nếu họ có thể tận dụng sự trung thành đó để xây dựng một hệ sinh thái game và nội dung kỹ thuật số (ví dụ: Otherside metaverse), ApeChain có thể trở thành L2 duy nhất có người dùng thật – không phải bot. Nhưng vấn đề là: Yuga đang lặp lại mô hình ICO 2017. Họ bán token cho cộng đồng với hứa hẹn tương lai, nhưng tokenomics của $APE vẫn giống như nhiều dự án thất bại: phần thưởng staking cao tạm thời để giữ người dùng, không có doanh thu thực từ việc sử dụng mạng ngoài đầu cơ. Hãy nhìn vào số liệu: chỉ 1,2% giao dịch trên ApeChain là liên quan đến ứng dụng phi tài chính (game, social). Điều này làm tôi nhớ đến cuộc gọi AMA trên Twitter Spaces năm 2022 khi tôi cảnh báo về lỗ hổng quản trị của Aave – lúc đó ai cũng nói tôi bi quan, nhưng sau đó thị trường giảm đã phơi bày sự thật. Tương tự, nếu thị trường đảo chiều, ApeChain sẽ là một trong những L2 đầu tiên mất thanh khoản.
Takeaway: Vậy, khi bạn nhìn thấy con số 7 triệu đô la, hãy hỏi: Bao nhiêu trong số đó là bền vững? Và bao nhiêu là FOMO tạm thời? Nếu Yuga Labs không nhanh chóng sửa lỗ hổng quản trị và chuyển trọng tâm từ đầu cơ sang ứng dụng thực tế, ApeChain sẽ trở thành một bài học nhắc nhở khác về ICO 2017: code hở, túi rỗng. Trong thị trường tăng này, hãy nhìn vào code – không phải marketing. Tôi sẽ theo dõi hành vi của 17 ví MEV đó trong tuần tới. Nếu chúng rút thanh khoản, hãy chuẩn bị cho một cú sốc.