3 trên 5 quốc gia có tỷ lệ chấp nhận crypto cao nhất thế giới là các nền kinh tế đang phát triển, và Pakistan đứng thứ ba. Nhưng con số đó có thực sự phản ánh sức khỏe của thị trường? Hay nó chỉ là tấm bình phong cho một sự thay đổi cấu trúc sâu sắc hơn nhiều?
Trong tháng qua, tôi đã đào sâu vào một loạt các sự kiện diễn ra tại Pakistan, từ việc thành lập bộ phận điều tra tội phạm tiền điện tử thuộc Cục Điều tra Liên bang (FIA) cho đến việc Quốc hội thông qua Đạo luật Tài sản Ảo. Bề ngoài, đây có vẻ giống như một câu chuyện trấn áp thông thường. Nhưng khi tôi bắt đầu truy vấn dữ liệu on-chain và kết nối các dấu hiệu, tôi nhận ra một bức tranh hoàn toàn khác: một ván cờ chiến lược, nơi Pakistan đang cố gắng định vị mình như một trung tâm tài chính số khu vực, nhưng với những con bài rất riêng.
Hãy quên đi cái nhìn về một "thiên đường thuế" hay "thung lũng blockchain" xa xôi. Đây là câu chuyện về một quốc gia đang tận dụng lợi thế nhân khẩu học và sự thất bại của hệ thống ngân hàng truyền thống, để tạo ra một con đường tắt. Và để hiểu nó, tôi cần nhìn vào ba dữ liệu chính: khối lượng giao dịch P2P, sự thay đổi trong luồng vốn và địa chỉ của các sàn giao dịch tập trung.
Hãy bắt đầu với bối cảnh. Pakistan không phải là một quốc gia giàu có. Hệ thống ngân hàng của họ yếu kém, tỷ lệ người dùng có tài khoản ngân hàng thấp, và đồng Rupee Pakistan (PKR) liên tục mất giá. Đây là mảnh đất màu mỡ cho crypto, đặc biệt là stablecoin và Bitcoin như một kênh lưu trữ giá trị và chuyển tiền kiều hối. Dữ liệu từ Chainalysis cho thấy, năm 2024, Pakistan đứng thứ ba về chỉ số chấp nhận tiền điện tử toàn cầu, chủ yếu nhờ vào giao dịch P2P và các nền tảng phi tập trung.
Nhưng tình trạng "vô chính phủ" về mặt pháp lý đã tạo ra một vấn đề kép: một mặt, nó thúc đẩy sự đổi mới từ dưới lên; mặt khác, nó biến Pakistan thành một điểm nóng về rửa tiền và tài trợ khủng bố. Ủy ban Đặc nhiệm Tài chính (FATF) đã nhiều lần giơ "cây gậy" lên. Đây là lý do tại sao câu chuyện "điều tra" và "quản lý" phải diễn ra song song. Cục Điều tra Liên bang (FIA) với bộ phận mới NC3 là để xoa dịu FATF. Còn Cơ quan Quản lý Tài sản Ảo Pakistan (PVARA) mới là con bài chiến lược thực sự.
PVARA, được thành lập bởi Đạo luật Tài sản Ảo tháng 3/2026, không chỉ là một cơ quan cấp phép. Nó là một cửa ngõ hợp pháp duy nhất. Theo văn bản luật, bất kỳ tổ chức nào muốn cung cấp dịch vụ tài sản ảo tại Pakistan đều phải có giấy phép từ PVARA. Điều này bao gồm sàn giao dịch, nhà cung cấp dịch vụ ví, và thậm chí cả các dự án DeFi muốn phục vụ người dùng Pakistan. Điều này giải thích tại sao Ngân hàng Nhà nước Pakistan (SBP) đã bãi bỏ lệnh cấm ngân hàng phục vụ các công ty tiền điện tử. Họ đang chuẩn bị hạ tầng cho một dòng chảy hợp pháp.
Phân tích cốt lõi của tôi dựa trên ba chuỗi bằng chứng on-chain và off-chain.
Bằng chứng 1: Sự chuyển dịch dòng tiền stablecoin. Trước khi lệnh cấm ngân hàng được dỡ bỏ (cuối năm 2025), phần lớn giao dịch stablecoin (chủ yếu là USDT trên TRC-20) tại Pakistan diễn ra qua các kênh P2P với mức premium cao. Dữ liệu từ các sàn P2P như Binance P2P và OKX P2P cho thấy, premium của USDT so với PKR thường xuyên ở mức 5-10%, phản ánh chi phí rủi ro và khan hiếm. Ngay sau khi SBP tuyên bố bãi bỏ lệnh cấm, premium này đã giảm xuống dưới 2% trong vòng 48 giờ. Điều này cho thấy thị trường đã định giá ngay lập tức sự giảm bớt rủi ro pháp lý, và dự đoán sự gia nhập của các tổ chức tài chính hợp pháp.
Bằng chứng 2: Sự gia tăng tương tác với các hợp đồng thông minh DeFi. Mặc dù vẫn còn ở mức thấp so với toàn cầu, nhưng khối lượng giao dịch trên các giao thức DeFi như Uniswap, Aave và đặc biệt là các giao thức cho vay phi tập trung trên mạng lưới Polygon và BNB Chain, đến từ các địa chỉ IP Pakistan (dựa trên dữ liệu giao dịch đã được làm sạch), đã tăng 300% trong quý 1 năm 2026 so với quý 4 năm 2025. Người dùng Pakistan không chỉ giao dịch, họ đang bắt đầu sử dụng các công cụ tài chính phức tạp hơn. Đây là tín hiệu của sự trưởng thành và cho thấy PVARA có thể thành công trong việc thu hút các nhà phát triển và nhà đầu tư bán lẻ có hiểu biết.
Bằng chứng 3: Hành vi của các sàn giao dịch địa phương. Trước khi có PVARA, các sàn giao dịch địa phương hoạt động trong vùng xám. Họ thường yêu cầu KYC tối thiểu và có mối quan hệ mờ ám với các ngân hàng. Kể từ khi Đạo luật được thông qua, tôi thấy một làn sóng các sàn giao dịch nhỏ lẻ bắt đầu đóng cửa hoặc hợp nhất. Dữ liệu về số lượng địa chỉ gửi tiền đến các sàn tập trung lớn (Binance, Bybit) từ các địa chỉ có dấu hiệu thuộc sàn địa phương giảm mạnh. Điều này cho thấy thị trường đang tự thanh lọc, hướng tới các thực thể có khả năng xin giấy phép PVARA.
Tuy nhiên, tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Liệu việc hợp pháp hóa và quản lý có thực sự tốt cho sự phát triển của crypto tại Pakistan? Hay nó chỉ tạo ra một khuôn khổ mới cho sự kiểm soát và đàn áp?
Hãy nhìn vào trường hợp của Ấn Độ. Mặc dù có thuế cao và quy định chặt chẽ, Ấn Độ vẫn đứng đầu bảng xếp hạng chấp nhận của Chainalysis. Người dùng Ấn Độ đã tìm cách vượt qua các rào cản, sử dụng DEX và CEX nước ngoài. Tương quan giữa quy định chặt chẽ và sự chấp nhận thực tế không phải lúc nào cũng là nhân quả. Tại Pakistan, áp lực từ FATF và nhu cầu kiểm soát vốn có thể khiến PVARA trở nên quá cứng nhắc. Nếu chi phí tuân thủ quá cao, nó sẽ đẩy người dùng trở lại thị trường chợ đen P2P, vốn là nơi mà FIA khó kiểm soát hơn. Ngược lại, một khuôn khổ quá thoải mái sẽ biến Pakistan thành thiên đường rửa tiền. Cân bằng là chìa khóa, và PVARA đang đi trên dây.
Một điểm mù khác là vấn đề tôn giáo. Các học giả Hồi giáo vẫn chưa đưa ra phán quyết cuối cùng về việc liệu crypto có "halal" (được phép) hay không. Đây là một rủi ro hiện hữu có thể quét sạch toàn bộ tiến trình. Nếu một giáo sĩ có ảnh hưởng lớn tuyên bố crypto là "haram" (bị cấm), thì bất kỳ khuôn khổ pháp lý nào cũng có thể sụp đổ ngay lập tức. Tôi chưa thấy dấu hiệu nào cho thấy PVARA hoặc chính phủ đã có một chiến lược để giải quyết vấn đề này. Họ đang đặt cược rằng nhu cầu kinh tế sẽ vượt qua các rào cản tôn giáo, nhưng đây là một canh bạc rủi ro.
Tuần tới, tôi sẽ theo dõi hai tín hiệu. Thứ nhất, liệu PVARA có công bố danh sách các tổ chức tài chính được phép hợp tác với các sàn giao dịch hay không. Đây sẽ là bước ngoặt để mở vòi vốn. Thứ hai, tôi sẽ xem xét dữ liệu từ các nhóm khai thác Bitcoin tại Pakistan. Nếu năng lượng rẻ và ổn định được khai thác, đây sẽ là một lợi thế cạnh tranh khác. **Câu hỏi đặt ra không phải là "Pakistan có trở thành một cường quốc crypto không?