Perp DEX ghi nhận khối lượng giao dịch giảm 34%, người chơi cũ đang ngồi yên — điều gì đang thực sự xảy ra?

Trong 30 ngày qua, tổng khối lượng giao dịch của các sàn phái sinh phi tập trung (Perp DEX) đã giảm 34%, xuống còn 21 tỷ USD. Con số này khiến tôi nhớ lại những ngày cuối năm 2022, khi cùng một kịch bản 'ngồi yên nhìn thị trường' đã diễn ra trước khi dòng tiền lớn quay trở lại. Nhưng lần này, có gì đó khác. Tôi đã theo dõi chuỗi khối từ năm 2017, và điều khiến tôi bận tâm không phải là con số giảm — mà là câu chuyện mà con số này đang che giấu. 21 tỷ USD vẫn là một con số khổng lồ so với năm 2020, nhưng tốc độ suy giảm nhanh hơn bất kỳ đợt điều chỉnh thông thường nào trong quá khứ. Khi một chỉ báo nhạy cảm như khối lượng phái sinh lao dốc, nó thường báo hiệu điều gì đó sâu sắc hơn là một cơn gió ngược thị trường đơn thuần. Bối cảnh hiện tại: Perp DEX đã trải qua một chu kỳ bùng nổ vào năm 2024, dẫn đầu bởi Hyperliquid và Jupiter. Những nền tảng này đã chứng minh rằng sổ lệnh phi tập trung có thể xử lý khối lượng lớn với tốc độ gần như ngang bằng các sàn tập trung. Tuy nhiên, sự quan tâm của nhà đầu tư Retail đã hạ nhiệt rõ rệt. Số liệu từ các nhà phân tích cho thấy các quỹ đầu cơ và nhà tạo lập thị trường vẫn hoạt động, nhưng các nhà giao dịch bán lẻ đã rút lui đáng kể. Điều này tạo ra một sự phân kỳ: khối lượng giảm nhưng thanh khoản vẫn ở mức tương đối ổn định. Phân tích kỹ thuật của tôi cho thấy một vấn đề sâu hơn: sự biến động đã giảm mạnh trong quý đầu năm 2025. Khi biến động giảm, các nhà giao dịch chuyên nghiệp không có động lực để trả phí và chịu rủi ro trượt giá trên các sàn phi tập trung. Họ chỉ cần đặt lệnh trên CEX và tận hưởng thanh khoản tốt hơn. Các nền tảng Perp DEX vẫn chưa giải quyết được bài toán trải nghiệm người dùng để vượt qua rào cản này. Chi phí giao dịch, độ trễ, và đặc biệt là việc quản lý tài sản thế chấp phức tạp — tất cả vẫn là rào cản lớn. Tôi đã dành nhiều tháng kiểm tra các giao thức khác nhau, và điều tôi phát hiện thật thú vị: sự sụt giảm khối lượng diễn ra mạnh nhất ở các nền tảng nhỏ, trong khi Hyperliquid vẫn duy trì được sự ổn định tương đối. Điều này dẫn đến một kết luận quan trọng — thị trường đang trong quá trình 'thanh lọc' tự nhiên. Các sàn Perp DEX nhỏ thiếu tính năng khác biệt sẽ bị bỏ lại phía sau. Đây không phải là một vấn đề kỹ thuật, mà là một vấn đề về giá trị đề xuất. Nhiều người trong cộng đồng cho rằng sự sụt giảm này là do người dùng quay trở lại các sàn giao dịch tập trung. Nhưng tôi tin rằng còn có một lực lượng khác đang hoạt động: sự trỗi dậy của các giao thức cho vay và tài chính phi tập trung (DeFi) mang lại lợi suất ổn định trong thị trường đi ngang. Khi thị trường không có xu hướng rõ ràng, các nhà giao dịch có xu hướng nắm giữ stablecoin và nhận lãi suất từ các giao thức cho vay thay vì chấp nhận rủi ro phái sinh. Sự sụt giảm 34% này cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững của mô hình kinh tế token trong lĩnh vực phái sinh phi tập trung. Nhiều giao thức chi tiêu một phần đáng kể doanh thu của họ để trả thưởng cho người nắm giữ token và nhà cung cấp thanh khoản. Khi khối lượng giảm, các quỹ này bị thu hẹp, dẫn đến việc giảm động lực cho người tham gia. Điều này giải thích tại sao giá token của các sàn Perp DEX thường giảm mạnh hơn so với sự sụt giảm khối lượng. Tôi nhớ một cuộc trò chuyện với một nhà tạo lập thị trường tại Lisbon vào tháng trước. Anh ấy nói với tôi rằng nhóm của anh ấy đã giảm 50% hoạt động trên các sàn phái sinh phi tập trung. Lý do không phải là công nghệ hay bảo mật — mà là vì chi phí cơ hội. Với sự biến động ở mức thấp, họ không thể kiếm được lợi nhuận đủ để bù đắp cho rủi ro vận hành. Nhận xét này nhấn mạnh một vấn đề mà nhiều người bỏ qua: Perp DEX có thể đã đạt đến giai đoạn mà công nghệ không còn là yếu tố hạn chế chính. Nhưng có một góc nhìn phản trực giác ở đây. Sự sụt giảm khối lượng trong các sàn phái sinh phi tập trung lại diễn ra đồng thời với sự gia tăng đáng kể trong tổng giá trị bị khóa (TVL) của các giao thức phái sinh. Điều này cho thấy rằng trong khi khối lượng giao dịch giảm, vốn vẫn đang được đổ vào các giao thức — có thể là để chờ đợi một cú bứt phá lớn. Các nhà đầu tư thông minh thường di chuyển trước khi có biến động. Câu hỏi lớn hơn: Liệu sự sụt giảm này có phải là một tín hiệu cho thấy các sàn phái sinh phi tập trung đã chạm trần tăng trưởng trong chu kỳ hiện tại? Tôi không nghĩ vậy. Nhìn vào lịch sử, năm 2021 chứng kiến sự bùng nổ của Perp DEX, tiếp theo là sự sụp đổ vào năm 2022, và sau đó là sự phục hồi ngoạn mục vào năm 2023-2024 nhờ sự xuất hiện của Hyperliquid. Có một sự tương đồng thú vị với cuộc khủng hoảng Bear market năm 2022. Khi đó, tôi đã viết một bài phân tích dài về sự thất bại của Terra và những bài học về quản trị. Nhiều người đã chỉ trích tôi là quá bi quan. Nhưng những gì xảy ra sau đó — sự hồi sinh mạnh mẽ của DeFi — đã chứng minh rằng công nghệ vẫn hoạt động tốt, chỉ là con người đã quá tham lam. Lần này cũng vậy. Các sàn Perp DEX như Hyperliquid, dYdX và GMX đang tích cực phát triển các tính năng mới như quyền chọn và hợp đồng tương lai vĩnh viễn với tài sản thế chấp đa dạng hơn. Tôi tin rằng trong 6-12 tháng tới, chúng ta sẽ thấy một làn sóng đổi mới mới trong lĩnh vực này, không chỉ về công nghệ mà còn về cách các giao thức thu hút người dùng. Một trong những tín hiệu tích cực nhất là sự phát triển của các giao thức tổng hợp (aggregator) giúp người dùng truy cập thanh khoản từ nhiều Perp DEX khác nhau. Điều này có thể tạo ra một thị trường hiệu quả hơn, nơi người dùng tìm thấy mức giá tốt nhất mà không cần phải chuyển tiền giữa các nền tảng. Trong một thị trường mà khối lượng giao dịch của Perp DEX giảm 34%, có một câu chuyện khác đang diễn ra. Các sàn tập trung (CEX) có thể cũng đang trải qua một sự suy giảm tương tự, nhưng họ không công bố số liệu một cách minh bạch như các giao thức DeFi. Điều này có nghĩa là chúng ta đang nhìn thấy bức tranh rõ ràng hơn về sự thay đổi trong hành vi của nhà giao dịch. Các nhà giao dịch hiện đang thích giữ tiền mặt và chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn. Họ không rời bỏ Perp DEX vì lý do kỹ thuật hay bảo mật. Họ chỉ đơn giản là đang bảo toàn vốn trong một môi trường không có xu hướng rõ ràng. Khi biến động quay trở lại — và nó sẽ quay trở lại — dòng tiền sẽ đổ vào các nền tảng đã xây dựng được thanh khoản và trải nghiệm tốt nhất. Theo quan điểm của tôi, đây không phải là một đợt suy thoái của Perp DEX, mà là một sự sắp xếp lại. Các nền tảng mạnh sẽ trở nên mạnh hơn, trong khi các nền tảng yếu sẽ biến mất. Đối với những người nắm giữ token Perp DEX, đây có thể là một giai đoạn khó khăn. Nhưng đối với những người tin vào tương lai của tài chính phi tập trung, đây chỉ là một phần của chu kỳ tự nhiên. Hãy nhớ rằng: đáy của năm 2022 đã tạo ra những người chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử DeFi. Những người dám đầu tư vào công nghệ khi người khác hoảng loạn đã được đền đáp xứng đáng. Tôi không nói rằng chúng ta đang ở đáy, nhưng tôi tin rằng sự sụt giảm này đang tạo ra một cơ hội hiếm có. Chúng ta không cần phải hỏi liệu Perp DEX có thể sống sót không. Câu hỏi đúng là: nền tảng nào sẽ xuất hiện mạnh mẽ hơn khi chu kỳ tiếp theo bắt đầu? Và liệu chúng ta có đủ kiên nhẫn để chờ đợi điều đó xảy ra?