Tôi nhớ giữa năm 2022, khi FTX sụp đổ, tôi ngồi trong một quán cà phê ở Paris nhìn dòng chữ “WAGMI” nhấp nháy trên màn hình rồi tắt lịm. Cảm giác lý tưởng hóa bị phản bội không chỉ đến từ một sàn giao dịch sụp đổ, mà từ việc tôi nhận ra mình đã tin vào câu chuyện “không thể thất bại” do những người có sức ảnh hưởng tạo ra. Hôm nay, đọc lại phát biểu của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent về việc Nhật Bản “không có lý do gì để dừng tích lũy tài sản nước ngoài”, tôi lại có cùng một cảm giác quen thuộc. Một câu chuyện đẹp, được kể bởi người có quyền lực, nhưng ẩn bên dưới là những vết nứt mà thị trường crypto thường cảm nhận trước tiên.
Bessent, trong một phát biểu ngắn được Crypto Briefing dẫn lại, đã xác nhận rằng Mỹ ủng hộ việc Nhật Bản tiếp tục bơm vốn ra nước ngoài, chủ yếu vào trái phiếu chính phủ Mỹ. Nghe có vẻ khô khan, nhưng đây là một tín hiệu cực kỳ quan trọng với bất kỳ ai đang nắm giữ tài sản rủi ro — bao gồm cả Bitcoin và altcoin. Bởi vì dòng chảy ấy, từ túi tiền của người tiết kiệm Nhật Bản vào kho bạc Mỹ, là một trong những sợi dây vô hình duy trì toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu — và crypto, dù muốn hay không, vẫn đang treo trên sợi dây đó.
Hãy cùng tôi nhìn vào cơ chế. Nhật Bản là chủ nợ lớn nhất thế giới. Họ có khoảng 200.000 tỷ USD tài sản tài chính hộ gia đình, và một phần rất lớn nằm trong trái phiếu chính phủ Nhật với lãi suất gần như bằng không. Khi lãi suất ở Mỹ cao hơn, các nhà đầu tư tổ chức Nhật Bản — từ quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm đến ngân hàng — có xu hướng chuyển dòng vốn sang Mỹ để kiếm lợi suất cao hơn. Điều này tạo ra một vòng lặp: Nhật Bản xuất khẩu vốn, Mỹ nhận vốn để tài trợ thâm hụt ngân sách, và Nhật Bản nhận lại lợi nhuận đầu tư — được ghi nhận là thu nhập từ lãi suất — giúp cân bằng cán cân thanh toán của chính họ.
Bessent vừa tuyên bố rằng vòng lặp này nên tiếp tục. Nhưng với tôi, điều thú vị không nằm ở câu chữ, mà nằm ở bối cảnh: ngay khi Washington loay hoay với việc tái cơ cấu nợ, duy trì sức hấp dẫn của trái phiếu kho bạc, thì động thái ủng hộ Nhật Bản không chỉ là ngoại giao. Đó là một cách để nói với thị trường rằng: “Đừng lo, nguồn cầu cho nợ của chúng tôi vẫn ổn định.” Và khi nợ chính phủ Mỹ ổn định, các tài sản rủi ro như crypto có thêm lý do để tiếp tục chu kỳ tăng trưởng.
Nhưng đây chính là lúc tôi muốn dừng lại và nhìn từ góc nhìn phản trực giác. Trong giới crypto, mỗi khi một chính trị gia Mỹ phát biểu ủng hộ thanh khoản toàn cầu, chúng ta thường nhảy cẫng lên vui mừng. Nhưng kinh nghiệm của tôi — từ những ngày ICO 2017, qua DeFi Summer 2020, đến bear market 2022 — cho thấy những tín hiệu “an toàn” từ Washington thường đi kèm với sự chủ quan. Năm 2021, khi mọi người tin rằng “tiền in vô tận” sẽ đưa Bitcoin lên 100.000 USD, tôi đã chứng kiến sự kiêu ngạo đó bị trừng phạt như thế nào. Câu nói của Bessent, dù tốt đẹp, vẫn không giải quyết được một thực tế: Nhật Bản đang đánh cược vào một đồng yên yếu và một đồng đô la mạnh. Nếu đồng yên tăng giá quá nhanh — do áp lực lạm phát trong nước hoặc một cú sốc địa chính trị — làn sóng vốn rút về Nhật Bản sẽ tạo ra một cú hút thanh khoản khủng khiếp.
Hãy nghe tôi nói rõ điều này: sự ổn định mà Bessent hứa hẹn là một sự ổn định có điều kiện. Nó phụ thuộc vào việc Ngân hàng Nhật Bản giữ lãi suất thấp, phụ thuộc vào việc lạm phát ở Nhật không vượt khỏi tầm kiểm soát, và phụ thuộc vào việc Washington không gây ra một cuộc khủng hoảng trần nợ. Bất kỳ vết nứt nào trong ba mắt xích đó sẽ biến câu chuyện “dòng vốn ổn định” thành cơn bão thanh khoản — và crypto, với beta cao nhất trong hệ thống tài chính, sẽ là tài sản bị bán tháo đầu tiên.
Tôi nhớ năm 2020, khi tôi đầu tư vào Uniswap và Yearn Finance, tôi thường nói với bạn bè rằng “DeFi là tương lai của tài chính”. Nhưng sau nhiều năm đứng giữa hai thế giới — một bên là hệ thống truyền thống với những vòng xoáy chính sách vĩ mô, một bên là on-chain với những cơn sốt token — tôi nhận ra rằng chúng không tách rời như chúng ta tưởng. Stablecoin như USDT và USDC chính là cầu nối: chúng được đảm bảo bởi trái phiếu chính phủ Mỹ. Khi Bessent nói rằng Nhật Bản nên tiếp tục mua trái phiếu Mỹ, ông ấy cũng đang gián tiếp ổn định giá trị của stablecoin mà các trader Việt Nam dùng để giao dịch mỗi ngày.
Điều này dẫn tôi đến một quan sát mà tôi nghĩ là thông điệp cốt lõi của bài viết này: trong kỷ nguyên này, dòng vốn chính là câu chuyện, và người kể chuyện nắm quyền lực lớn hơn chúng ta nghĩ. Tôi đã học được điều đó từ ICO 2017 khi tin vào Status.im và mất gần hết khoản đầu tư vì chỉ nhìn vào whitepaper. Tôi đã học được điều đó từ LUNA năm 2022 khi tin vào “hệ sinh thái siêu thanh” mà không nhìn vào vòng xoáy thanh khoản vay mượn. Và hôm nay, tôi học được điều đó từ Bessent: thị trường không chỉ được dẫn dắt bởi công nghệ, mà bởi quan hệ quyền lực giữa các quốc gia.
Câu chuyện “Nhật Bản tích lũy tài sản nước ngoài” không chỉ là một mẩu tin macro. Nó là lời nhắc nhở rằng, nếu bạn muốn hiểu hướng đi của Bitcoin trong 12 tháng tới, bạn không chỉ nhìn vào biểu đồ nến, không chỉ nhìn vào số lượng ví mới, mà còn phải nhìn vào cách Washington đối xử với Tokyo. Nếu Mỹ thành công trong việc giữ chân Nhật Bản như một nhà cung cấp vốn, kỷ nguyên tăng trưởng của tài sản rủi ro có thể còn kéo dài. Nhưng nếu mối quan hệ này rạn nứt — do một cú sốc chính trị, do sự xung đột lợi ích thương mại — đừng ngạc nhiên khi Bitcoin lao dốc cùng với trái phiếu Mỹ.
Tôi vẫn nhớ một câu nói trong cộng đồng crypto: “Don’t fight the Fed.” Nhưng hôm nay, tôi muốn đề xuất một phiên bản cập nhật hơn: “Don’t fight the carry trade.” Khi mà đồng yên yếu và đồng đô la mạnh, mọi thứ từ cổ phiếu công nghệ Mỹ đến Bitcoin đều có thể được bơm thêm oxy. Nhưng cũng giống như mọi lần bơm oxy trước đó, sự phụ thuộc vào luồng khí này là điều khiến tôi tỉnh táo. Tôi không bán những gì mình nắm giữ, nhưng tôi cũng không mua thêm một cách mù quáng. Tôi chờ đợi. Và tôi quan sát các tín hiệu: liệu Ngân hàng Nhật Bản có bắt đầu phát tín hiệu thắt chặt? Liệu Bộ Tài chính Nhật có bắt đầu phàn nàn về việc đồng yên mất giá quá mức? Bởi vì những chi tiết nhỏ đó sẽ nói lên nhiều điều hơn bất kỳ bài phát biểu lớn nào.
Vào cuối ngày, câu hỏi mà mỗi nhà đầu tư crypto cần tự hỏi không phải là “Bitcoin sẽ lên hay xuống”. Mà là: “Liệu trật tự tài chính cũ — nơi một nước tích lũy của cải bằng cách tài trợ cho nước khác — có thực sự ổn định đủ lâu để tôi hiện thực hóa lợi nhuận của mình?” Tôi không chắc. Nhưng tôi tin rằng, những ai có thể đọc được câu chuyện đằng sau câu chuyện — giống như tôi đã học được từ những năm tháng ở Paris — sẽ là những người sống sót qua mọi chu kỳ.
Còn bạn, bạn có đang đọc đúng câu chuyện không, hay vẫn chỉ nhìn vào con số trên màn hình?