Texas muốn cấm Bitcoin ATM: Vấn đề không nằm ở cỗ máy, mà ở giả định về người dùng

57 triệu đô la. Trong bối cảnh một bang có nền kinh tế lớn thứ tám thế giới, con số đó có thể chỉ là một khoản chi tiêu nhỏ. Nhưng khi nó xuất hiện trong một báo cáo về lừa đảo tài chính, nó trở thành ngọn đuốc thắp lên cuộc tranh luận về việc có nên cấm toàn bộ một hạ tầng thanh toán. Texas đang đứng trước câu hỏi đó. Ba bang khác đã trả lời bằng lệnh cấm. Và nhà lập pháp Texas, với một chủ tịch ủy ban tuyên bố sẽ làm "mạnh hơn quy định thông thường", đang tiến gần đến một quyết định triệt để. Tôi không ngạc nhiên về hướng đi này. Tôi ngạc nhiên về lý do mà hầu hết mọi người đưa ra. Họ nói rằng công nghệ Bitcoin ATM là kẽ hở cho tội phạm. Họ sai. Lỗi không đến từ code, mà từ giả định. Giả định rằng một điểm truy cập tài chính công cộng có thể vận hành mà không cần đến trách nhiệm giải trình như một ngân hàng. Bối cảnh đằng sau động thái này không hề đơn giản. Bitcoin ATM, hay còn gọi là "cryptocurrency kiosk", thực chất là một máy tính kết nối internet, được đặt trong cửa hàng tiện lợi, cây xăng, hoặc trung tâm thương mại. Người dùng có thể nạp tiền mặt và nhận bitcoin, hoặc bán bitcoin lấy tiền mặt. Tại Mỹ, có khoảng 38.000 máy như vậy, chiếm hơn 80% tổng số toàn cầu. Thị trường này trị giá hàng trăm triệu đô la, với các nhà điều hành lớn như Bitcoin Depot, Coinme, RockItCoin. Họ kiếm tiền từ chênh lệch giá mua bán và phí giao dịch, có thể lên tới 15% mỗi giao dịch. Trong khi đó, một sàn giao dịch trực tuyến chỉ tính phí vài phần mười phần trăm. Vậy tại sao người dùng vẫn đến với máy ATM? Bởi vì nó nhanh, ngay lập tức, và không yêu cầu tài khoản ngân hàng. Nó phục vụ một nhóm người bị bỏ lại phía sau bởi hệ thống tài chính truyền thống: người lao động phi chính thức, người nhập cư, người cao tuổi không quen với ứng dụng di động. Nhưng chính những đặc điểm đó lại trở thành mảnh đất màu mỡ cho lừa đảo. FTC ước tính, từ tháng 1/2021 đến tháng 6/2024, người Mỹ đã báo cáo khoản lỗ hơn 110 triệu đô la liên quan đến lừa đảo tại các máy này, trong đó nhóm trên 60 tuổi chịu thiệt hại nặng nhất. Texas chiếm một phần đáng kể: 57 triệu đô la, nghĩa là gần một nửa số tiền báo cáo trên toàn quốc. Với dữ liệu như vậy, không khó hiểu khi các nhà lập pháp nhìn vào chiếc hộp kim loại và thấy một công cụ lừa đảo. Nhưng cái họ đang thấy không phải toàn bộ bức tranh. Hãy xét về mặt kỹ thuật. Một Bitcoin ATM không có gì khác biệt so với một sàn giao dịch tập trung về bản chất. Nó nhận tiền pháp định, chuyển đổi sang tài sản số, và ghi nhận giao dịch lên blockchain. Điều làm cho nó trở nên đặc biệt là hình thức vật lý và quy trình xác minh danh tính. Nhiều máy thế hệ đầu chỉ yêu cầu số điện thoại. Một số máy hiện đại yêu cầu giấy tờ tùy thân hoặc sinh trắc học. Nhưng ngay cả khi có xác minh danh tính, bản chất của vụ lừa đảo vẫn nằm ở tầng xã hội: kẻ lừa đảo thao túng nạn nhân, thường là người cao tuổi, đến máy và gửi tiền vào ví do chúng kiểm soát. Đây là tấn công kỹ thuật xã hội, không phải lỗ hổng mã nguồn. Khi một cụ bà 70 tuổi đến máy và quét mã QR do một kẻ lạ gửi qua điện thoại, vấn đề không nằm ở chương trình nhúng trong máy. Nó nằm ở việc không có cơ chế nào để chặn loại tương tác này. Và đây là lý do vì sao tôi cho rằng phản ứng cấm đoán là một sự né tránh. Lỗi không đến từ code, mà từ giả định rằng chỉ cần xác minh danh tính là đủ để bảo vệ người dùng. Về mặt kinh tế, các nhà điều hành máy ATM có một động cơ lệch lạc. Họ hưởng lợi từ khối lượng giao dịch, bất kể giao dịch đó có hợp pháp hay không. Trong nhiều trường hợp, họ không có động lực để đặt câu hỏi về tính hợp lệ của dòng tiền. Một số nhà điều hành thậm chí còn quảng cáo tính ẩn danh như một lợi thế. Khi quy định yêu cầu xác minh danh tính, chi phí tuân thủ tăng lên, lợi nhuận giảm, nhưng vẫn chưa đủ để ngăn chặn những kẻ lừa đảo thích ứng nhanh. Trên thực tế, lừa đảo qua ATM có hệ thống và có tổ chức. Một băng nhóm có thể thiết lập nhiều máy, sử dụng nhiều danh tính giả, và rút tiền trong vài giờ trước khi bị phát hiện. So với các kênh khác như chuyển khoản ngân hàng, ATM tiền điện tử có ưu điểm là giao dịch gần như tức thời và khó hoàn tiền. Đó là lý do tại sao kẻ lừa đảo ưa chuộng. Câu hỏi đặt ra là: cấm có giải quyết được vấn đề không? Ba bang đã cấm, nhưng các vụ lừa đảo không giảm ở quy mô toàn quốc. Chúng chỉ chuyển hướng. Nạn nhân sẽ tìm đến các kênh khác: mua qua sàn giao dịch trực tuyến, qua mạng lưới P2P, hoặc thậm chí là qua các dịch vụ chuyển tiền truyền thống bị lạm dụng. Cấm một công cụ không xóa được nhu cầu, nó chỉ chuyển dòng chảy sang kênh khó kiểm soát hơn. Và ở đây có một điểm mù mà các nhà lập pháp có thể bỏ qua: người dùng Bitcoin ATM không phải là nhà đầu tư chuyên nghiệp. Họ là người lao động phi chính thức, người không có tài khoản ngân hàng, người nhập cư, và người lớn tuổi không thoải mái với ứng dụng di động. Khi bạn cấm kênh duy nhất mà họ biết, bạn không bảo vệ họ. Bạn loại họ khỏi hệ thống tài chính số. Trong khi đó, những kẻ lừa đảo có đủ kỹ năng và nguồn lực để di chuyển sang nơi khác. Mã nguồn mở không có nghĩa là tin tưởng. Nhưng một chiếc máy ATM với quy trình vận hành minh bạch, có trách nhiệm, có thể được tin tưởng hơn một kênh P2P không ai quản lý. Đó là một sự thật trớ trêu của thị trường chợ đen. Về mặt pháp lý, Texas đang đứng ở ngã ba đường. Bang này vốn được coi là thân thiện với tiền điện tử, với các quy định về khai thác và giao dịch khá rõ ràng. Việc cấm ATM sẽ tạo ra một tiền lệ rằng một tiểu bang có thể chọn một phân khúc hạ tầng cụ thể để bóp nghẹt. Điều này có thể ảnh hưởng đến sự tự tin của các doanh nghiệp blockchain khi đặt trụ sở tại Texas. Liệu một công ty muốn xây dựng ví tiền điện tử có an toàn không khi các nhà lập pháp có thể thay đổi luật chỉ sau một đêm? Nhưng áp lực chính trị là rất lớn. Cử tri cao tuổi là lực lượng đi bỏ phiếu đông đảo. Những câu chuyện về người về hưu mất hết tiền tiết kiệm sẽ được chiếu đi chiếu lại trên truyền hình địa phương. Trong hoàn cảnh đó, rất khó để một nghị sĩ lên tiếng bảo vệ quyền lợi của các công ty ATM. Điểm mù trong cuộc tranh luận này không chỉ nằm ở phía lập pháp. Nó nằm ở chính cộng đồng tiền điện tử. Chúng ta thường nhấn mạnh vào tính phi tập trung, vào quyền tự do giao dịch, mà quên rằng một bộ phận người dùng không có đủ kiến thức để tự bảo vệ mình. Khi tôi phân tích các giao thức DeFi, tôi luôn đặt câu hỏi: điều gì xảy ra nếu người dùng không hiểu rủi ro? Bitcoin ATM là một phiên bản vật lý của vấn đề đó. Nó là nơi mà sự phi tập trung gặp gỡ sự cả tin của con người. Và giống như các mô hình lãi suất tùy tiện của Aave hay Compound, các nhà điều hành ATM đã xây dựng một hệ thống mà ở đó phí cao, trách nhiệm thấp, và minh bạch hạn chế. Họ nói rằng họ cung cấp quyền truy cập. Nhưng họ kiếm tiền từ chính sự thiếu hiểu biết của người dùng. Có một khía cạnh khác mà hiếm ai nhắc đến: các vụ lừa đảo qua Bitcoin ATM không chỉ là vấn đề của riêng ngành tiền điện tử. Nó là triệu chứng của một hệ thống tài chính đang ngày càng số hóa, trong khi một bộ phận dân số không theo kịp. Các ngân hàng truyền thống cũng có những vụ lừa đảo chuyển khoản, lừa đảo qua điện thoại, nhưng không ai đề xuất cấm ngân hàng. Họ yêu cầu ngân hàng tăng cường bảo mật, giáo dục khách hàng, và bồi thường khi có sai sót. Với Bitcoin ATM, câu chuyện lại khác. Bởi vì nó là tiền điện tử, bởi vì nó mới, bởi vì nó nằm ngoài khuôn khổ quen thuộc của các nhà quản lý, nó dễ dàng trở thành vật tế thần. Nhưng nếu chúng ta thực sự muốn bảo vệ người tiêu dùng, chúng ta cần một bộ khung quy định thông minh, không phải một lệnh cấm toàn diện. Một khung như vậy có thể bao gồm: giới hạn giao dịch hàng ngày, yêu cầu hiển thị cảnh báo lừa đảo trên màn hình, thời gian chờ bắt buộc đối với giao dịch lớn, và cơ chế bồi hoàn khi có bằng chứng rõ ràng về gian lận. Điều đó không quá khó. Công nghệ đã có sẵn. Chỉ cần các nhà điều hành có ý chí. Nhưng liệu họ có ý chí đó? Tôi nghi ngờ. Ngành công nghiệp này đã quen với việc kiếm lợi nhuận từ sự mơ hồ về quy định. Trong một thị trường giảm, khi khối lượng giao dịch sụt giảm, họ càng phụ thuộc vào những giao dịch có giá trị nhỏ nhưng tần suất cao, bao gồm cả những giao dịch đến từ nạn nhân của lừa đảo. Họ không muốn thêm rào cản. Họ muốn giữ nguyên hiện trạng. Và đó chính là lý do vì sao họ sẽ thua trong cuộc chiến chính trị này. Khi bạn không chủ động tự điều chỉnh, bạn sẽ bị điều chỉnh từ bên ngoài. Và sự điều chỉnh từ bên ngoài thường không tinh tế. Tôi từng tham gia các dự án phân tích mã nguồn của các giao thức tài chính phi tập trung. Tôi học được rằng một lỗ hổng nghiêm trọng hiếm khi đến từ một dòng code sai. Nó đến từ một giả định sai lầm trong thiết kế tổng thể. Ví dụ, một giao thức cho vay giả định rằng người dùng sẽ luôn hành động hợp lý. Thực tế, họ không. Một giao thức thanh toán giả định rằng thanh khoản sẽ luôn dồi dào. Thực tế, nó cạn kiệt chỉ sau một đêm. Bitcoin ATM cũng vậy. Các nhà điều hành giả định rằng chỉ cần có một lớp KYC mỏng là đủ để ngăn chặn gian lận. Họ đã sai. Giả định đó đang khiến cả ngành phải trả giá. Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Tôi dự đoán rằng Texas sẽ thông qua một phiên bản hạn chế, có thể không phải là lệnh cấm toàn diện mà là yêu cầu các nhà điều hành áp dụng các công cụ phát hiện lừa đảo, thiết lập thời gian chờ, và giới hạn giao dịch. Nhưng nếu họ chọn cấm, tôi không ngạc nhiên. Và khi làn sóng cấm lan rộng, sẽ có một hệ quả mà ít người nhắc đến: dòng vốn sẽ chảy sang các kênh không có quy định, nơi mà ngay cả các công cụ điều tra cũng không thể tiếp cận. Chúng ta sẽ đánh đổi một vấn đề mà chúng ta có thể kiểm soát để lấy một vấn đề mà chúng ta không thể. Bitcoin ATM có thể biến mất khỏi các góc phố. Nhưng kẻ lừa đảo sẽ vẫn ở đó, chờ đợi một cổng vào khác. Câu hỏi không phải là chúng ta có nên cấm hay không. Câu hỏi là chúng ta có sẵn sàng chấp nhận sự thật rằng công nghệ không thể thay thế cho giáo dục tài chính và trách nhiệm của những người vận hành? Hay chúng ta sẽ tiếp tục đổ lỗi cho code, khi mà mọi thứ đều bắt đầu từ giả định?